دلالی در پزشکی و راههای پیشگیری از آن


خرید و فروش بیمار (دلالی در پزشکی) چیست؟

با وجودی که بسیاری از پزشکان و پرسنل درمانی جامعه ما شرافتمندانه به کار خود مشغول می باشند، ولی گاهی مشاهده می شود که افرادی سودجو با روشهای مختلف، خود را در مسیر بیماران قرار میدهند و با تاثیر روانی که بر بیماران می گذارند، مسیر انتخاب پزشک را به گونه ای تغییر می دهند که بیمار را به سمت پزشک دلخواه خود بکشانند و مبلغی را به عنوان دستمزد دریافت نمایند. این افراد دلال های جامعه پزشکی هستند که گاهی با گرفتن پورسانت های مختلف، از این راه پولهای بسیار کلانی بدست می آورند. شاید از دید بعضی افراد، دلالی در پزشکی مانند هر شغل دیگری قابل توجیه و منطقی باشد ولی در زیر به نمونه هایی از معایب عمده آن اشاره می کنم.

می دانیم که هر بیماری که از پزشک خود راضی باشد، با افتخار و بدون هیچ چشم داشت مالی، سعی در تبلیغ کار او خواهد کرد، از سوی دیگر پزشکان نیز وقتی با قدرشناسی بیماران خود روبرو می شوند، با انگیزه و امید بیشتری به کار درمان می پردازند. این روند طبیعی باعث می شود که پزشکان با هدف درمان بهتر و رضایتمندی بیشتر بیماران، افراد بیشتری را به سمت مطب و مراکز درمانی خود هدایت نمایند. اما با ورود دلال به جامعه پزشکی، هدف و راه رسیدن به آن تغییر کرده و بیماران به عنوان کالا در نظر گرفته می شوند. ضرر این عمل ناشایست به همه افراد جامعه ( هم جامعه پزشکی و هم جامعه بیمار) برمی گردد و متاسفانه در این بازی همه بازنده خواهند بود.

هدف از نوشتن این متن، افزایش آگاهی بیماران برای یافتن پزشکان شرافتمند و همچنین پیشگیری از آسیبهای معنوی به جامعه است. اینجانب معتقدم، نادیده گرفتن تخلف افرادی که بخش بسیار کوچکی از جامعه را تشکیل می دهند، مانند نادیده گرفتن شعله کوچک در انبار سوخت بوده و می تواند جامعه را به آتش بکشد.

چرا نباید در دام دلالان پزشکی افتاد؟

دلایل بسیار زیادی برای این کار وجود دارد که در زیر به بعضی از موارد آن اشاره می شود.

  1. هزینه درمان بیماران بیشتر می شود. می دانیم که در هر کاری وجود واسطه باعث افزایش قیمت خدمات و کالا خواهد شد زیرا واسطه ها برای خود سهمی از درآمد را درخواست می کنند که این سهم به هزینه نهایی خریدار اضافه می شود.
  2. وجود دلال پزشکی، انگیزه بهتر کردن خدمات پزشکی را از پزشک می گیرد. در حالت رقابتی عادی یکی از راههایی که پزشکان برای موفقیت کاری خود در پیش می گیرند، بهبود کیفیت خدمات است تا به این روش تبلیغ کار شود. ولی چنانچه دلالهای پزشکی وارد میدان شوند، موفقیت پزشک بستگی به ارتباط برقرار کردن با دلالان قدرتمند خواهد داشت. لذا پزشک غیر ماهر به راحتی می تواند در آمدی بیشتر از پزشکان چیره دست داشته باشند.
  3. پزشکی که به راحتی اخلاق را زیر پا بگذارد و به واسطه دلالان به کسب درآمد بپردازد،بیمار را به عنوان کالا در نظر می گیرد و متاسفانه در چین مواردی بیمار را وادار به درمانهای غیر ضروری و گاهی خطرناک می کند. این مورد مخصوصا در مورد جراحی های زیبایی با شدت فراوانی دیده می شود. (یکی از خاطرات تلخی که در این مورد مشاهده کردم این بود که یک پزشک در یک بیمار دو عمل جراحی زیبایی بزرگ را در دو روز متوالی انجام داد و منجر به فوت بیمار شد. خوشبختانه برخورد قانونی از سوی مقامات مسئول با فرد متخلف صورت گرفت)
  4. دلالان پزشکی در روند درمان بیماران وقفه ایجاد می کنند و این موضوع می تواند در بیماریهای مانند سرطان، عواقب جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد. در یکی از موارد، بیماری از راه دور به مطب من آمد، به دلیل اینکه به زبان فارسی مسلط نبود مترجم به همراه داشت. بیمار 2ماه قبل به دلیل گیر کردن غذا در حین بلع، به تهران مراجعه کرده بود و در دام دلالان پزشکی افتاده بود و انها بیمار را پیش چند پزشک طرف قرارداد خود بردند ولی به دلیل اینکه آنها هزینه زیادی را خواسته بودند و بیمار بودجه کافی این واسطه ها را نداشت بعد از مدتی به شهر خود بازگشت و در مراجعه بعدی خود به تهران به صورت اتفاقی به مطب من آمد. متاسفانه در طول این مدت تاخیر، بیماری او بسیار پیشرفت کرده بود. تاخیر در درمان، بویژه در بیماران خارجی که برای درمان به ایران مراجعه می کنند بیشتر دیده می شود.

پزشکانی که با دلالان قرارداد همکاری می کنند معمولا چه خصوصیاتی دارند؟

بدون شک این گروه از پزشکان، مهمترین هدفشان در آمد هرچه بیشتر است. با وجودی که این هدف حق مسلم هر کسی می تواند باشد ولی باید در نظر داشته باشیم که خط قرمز و منطقه ممنوعه این هدف کجاست.

به طور تجربی، پزشکانی که دیده ام با این دلالان کار می کنند به دسته های زیر تقسیم می شوند.

  1. افراد تازه کار: این افراد به دلیل اینکه هنوز شناخته نشده اند، تمایل زیادی به جذب بیمار با روشهای مختلف دارند. از سوی دیگر دلال پزشکی به دنبال پزشکی است که بیمار ندارد. زیرا از این پزشک پورسانت بیشتری بابت معرفی بیمار دریافت خواهد کرد. جالب اینجاست که اگر این پزشک تازه کار جزء افراد مستعد و ماهر پزشکی باشد، با افزایش تعداد بیماران مطب، بعد از مدتی ارتباط خود را با دلالان قطع می کند زیرا منافع شخصی آنها با یکدیگر در تضاد می افتد (پزشک به دلیل مسولیت بیشتر مبلغ بالاتری را می خواهد و دلال هم بر پورسانت بالای خود اصرار دارد)
  2. پزشک ناموفق و کم معلومات: پزشکان ناموفق از همکاران مخصوص دلالان پزشکی هستند. این گروه از پزشکان به تنهایی قادر به جذب بیمار نبوده و بدون وجود دلال، درآمد چندانی نخواهد داشت. بدتر از همه اینکه معمولا خط مشی این پزشکان را دلال مشخص می کند و این موضوع تا حدی است که پزشک دست به اقدامات غیراخلاقی و غیر علمی زیادی میزند. به عنوان مثال بارها دیده می شود که برای افزایش تعداد عملها خود او جراحی را انجام نداده و کار را به یک تکنسین اتاق عمل واگذار می کند. در موارد مختلفی هم دیده می شود که جراح دست به عملی می زند که خودش مهارت کافی را در آن حیطه ندارد (به عنوان مثال جراح عمومی بدون مهارت کافی، عمل لیفت صورت و یا زیبایی بینی را انجام دهد)
  3. پزشکی که فقط جنبه مالی کار برایش مهم است نه درمان واقعی بیمار: اغلب جراحان این گروه برای اینکه تعداد عملهای زیادی را در مدت کوتاهی انجام دهند، روشهای سریعتر و پرعارضه تر را برای درمان بیماران انتخاب می کنند. برخی از آنها بخشی و یا کل عمل خود را به تکنسین های خود می سپارند و در نهایت بیماران را در معرض خطر عوارض بیشتر قرار می دهند.
  4. پزشکان بدون مجوز و یا مجوز باطل شده: این گروه از پزشکان نیز از همکاران ویژه دلال پزشکی می باشند. خطر اینگونه پزشکان برای بیماران بسیار بیشتر از گروه های فوق است و متاسفانه در کارنامه پزشکی این افراد، تخلفات متعدد و عوارض خطرناک برای بیماران ( مثلا فوت چندین بیمار) مشاهده می شود.

آیا پزشکی که با دلال پزشکی کار می کند از این موضوع آگاهی کامل دارد؟

پزشکی که با دلال همکاری می کند اگر در ابتدا متوجه کار خود نباشد، به زودی تمامی مسایل را متوجه خواهد شد. شاید این سوال برای شما ایجاد شود که مگر ممکن است کسی در ابتدا متوجه این موضوع نباشد؟

برای روشن شدن این موضوع به یک خاطره واقعی از خودم اشاره می کنم. در شروع فعالیتم در یکی از کلینیکهای تهران، پکی از همکاران پیراپزشکی به من مراجعه کرد و با ابراز اینکه نتایج جراحی زیبایی بیمارانم را پسندیده، از من خواست که دوستان و آشنایانی که او به من معرفی می کند را جراحی کنم. تنها شرط او برای ارجاع بیماران این بود که قیمت عملهای آنها را ایشان مشخص کند. (این موضوع مربوط به قبل از طرح تحول سلامت است که هزینه جراحی زیبایی به وسیله خود جراح مشخص می شد). با این تصور که چون بیماران ارجاع شده از بستگان همکارم هستند، خود را برای تخفیف دادن به بیماران او آماده کرده بودم ولی با کمال تعجب دیدم که ایشان قیمتهای بالاتر را به افراد ارجاع شده می گفت و با هرگونه تخفیفی به بیماران مخالفت می کرد. وقتی موضوع را از ایشان جویا شدم، به من گفت که بیماران او همگی از افراد پولدار و اغلب ساکن خارج از کشورند و اگر مبلغ گفته شده به آنها کم باشد فکر می کنند که کیفیت درمان آنها خوب نبوده و ترجیح خواهند داد که جای گرانتری عمل خود را انجام دهند. به نظر حرفش منطقی بود. در ابتدای کار ایشان در مورد گرفتن پورسانت و هر گونه وجه نقد اصلا حرفی نزد ولی اصرار ایشان به گرفتن مبالغ بالای جراحی برای من به صورت یک سوال بود. بعد از اینکه حدود 8 تا 10 بیمار ایشان را عمل نمودم، ایشان به من مراجعه کرد و ابراز کرد با پزشکان دیگر به این صورت کار می کند که هر مبلغ اضافه گرفته شده از بیمار به ایشان تعلق می گیرد. تازه متوجه شدم که وارد چه معامله ای شدم. از او مدتی زمان برای فکر کردن خواستم، با وجودی که درآمد حاصل از این کار او برای من که در شروع کار بودم بسیار وسوسه کننده بود ولی نمی توانستم اعتقادات خودم را زیر پا بگذارم (من آدم مذهبی نیستم ولی اعتقادات انسانی خودم را دارم)، لذا با توجه به اینکه آن همکار با رفتاری بسیار محترمانه، کار را تا به آنجا رسانده بود دنبال راهی برای پایان دادن به این موضوع بودم و ارتباط را قطع کردم.

لذا ممکن است پزشکی به صورت ناآگاهانه وارد این مسائل شود ولی باقی ماندن او در این وضعیت حتما به صورت آگاهانه خواهد بود.

چه پزشکانی تمایل به همکاری با دلال پزشکی را ندارند؟

ممکن است این سوال پیش بیاید که دلال پزشکی می تواند سود زیادی برای یک پزشک و مخصوصا جراح داشته باشد، پس چرا برخی از جراحان تمایلی به همکاری با این دلال ها را ندارند؟

پزشکان زیادی را می شناسم که با بیمار به طور صادقانه صحبت می کنند و حاضر نیستند به هیچ قیمتی به بیمار دروغ بگویند و یا وعده تو خالی بدهند. لازمه همکاری با دلال پزشکی، مخفی کردن برخی از اطلاعات از بیمار است ( مثلا نباید بیمار به رابطه پزشک و دلال پی ببرد). از سوی دیگر بسیاری از دلالان پزشکی برای جذب و متقاعد کردن بیمار، به دروغ متوسل شده و به عنوان مثال وعده نتیجه 100% از عمل جراحی را می دهند. برخی از این دلالان وعده تخفیف گرفتن از پزشک و کاهش هزینه درمان را به بیمار می دهند که واقعیت نداشته و برعکس هزینه بیمار بیشتر خواهد شد. لذا از نظر پزشکانی که با دلال همکاری ندارد، کسب درآمد از این طریق درست و اخلاقی نبوده و چندش آور است. لازم به ذکر است که پایبندی به صداقت در پزشکان، اصلا به ظاهر آنها ربطی ندارد (به این معنی که ممکن است پزشکی ظاهر مذهبی نداشته باشد و به این اصل پایبند باشد و برعکس پزشکی ظاهر بسیار مذهبی داشته باشد ولی در این مورد بسیار بی بندو بار رفتار نماید).

از خصوصیات مشترک پزشکانی که با دلال همکاری نمی کنند می توان به معلومات بالای پزشکی، پایبندی به اخلاق پزشکی، صداقت، طمع نداشتن به مال بیمار، مستند کار کردن و بیمار را از تمامی حقوق قانونی مطلع کردن، پایبندی به تبلیغات مجاز پزشکی و … را می توان نام برد.

دلال پزشکی چه کسی می تواند باشد و در کجا یافت می شوند؟

هر کسی در هر جا می تواند دلال پزشکی باشد. دوست شما که اصرار زیادی دارد شما را با خودش پیش پزشک ببرد و یا پسر عمو یا دختر خاله شما، که اصرار دارد شما در کلینیکی که ایشان کار می کند جراحی کنید هر کدام می توانند دلال پزشکی باشند. در زیر به چند نمونه از فعالیت دلال پزشکی اشاره می کنم.

در مراکزی که عکسهای قبل از عمل پزشکی گرفته می شود، افرادی به عنوان بیمار عادی مراجعه می کنند و با ارتباط برقرار کردن با مراجعه کنندگان دیگر، سعی می کنند پزشک معالج آنها را بشناسند. در مرحله بعد با بد گویی از آن پزشک، بیمار را از رفتن به مطب پزشک قبلی منصرف می کنند سپس با تعریف از پزشک مورد نظر خود، برنامه خود را اجرا کند. موارد مشابه این مورد می تواند در آزمایشگاه ها، رادیولوژیها و دیگر مراکز پاراکلینیک نیز ابفاق بیفتد.

در یک مورد، فردی که تکنسین اتاق عمل بود، بیماری از بستگان خود را به یک جراح معرفی می کند و با اینکه می دانست این پزشک نمی تواند جراحی زیبایی بینی انجام دهد، مبلغی معادل یک ماه حقوق خود را از جراح به عنوان پورسانت دریافت کرد. بیمار او بعد از عمل دچار عوارض شدید شده بود و می خواست شکایت کند ولی تکنسین معرفی کننده برای جلوگیری از لو رفتن موضوع مرتب سعی می کرد اورا از این کار منصرف کند.

در چند کلینیکی که کار می کردم متوجه شدم که بعضی از پرسنل کلینیک، خارج از ساعت کاری خود در کلنیک حضور پیدا می کنند و بیمارانی را که برای جراحی زیبایی به من مراجعه کرده بودند را به یک پزشک خاص ارجاع می دهند. صرف نظر از اینکه آن پزشک یک جراح عمومی بود و در زیبایی بینی مهارتی نداشت، این موضوع باعث نگرانی و اضطراب بیش از حد قبل از عمل بیماران شده بود.

موارد مشابه فوق زیاد است و روشهای دلالی بسیار متنوع، لذا به عنوان راه حل برای جلوگیری از این موارد به ادامه مطلب توجه فرمایید.

چگونه می توان از افتادن در دام دلال پزشکی پیشگیری نمود؟

متن بالا این شک را ایجاد می کند که چگونه می توان توصیه دلسوزانه یک فرد عادی را از صحبتهای هدفدار یک دلال پزشکی مشخص کرد. چون در هر دوحال ظاهرا یک نفر قصد دارد پزشک مناسبی را به فرد دیگر معرفی نماید. برای این کار باید بدانیم نیت این دو نفر و نحوه برخورد آنها با یکدیگر متفاوت است. معمولا هر دلال پزشکی سعی دارد با تحویل کالای خود (بیمار) به خریدار (پزشک مربوطه)، نشان دهد که کار خود را انجام داده و منتظر پاداش خود است. برای این کار فرد دلال معمولا از یکی از روشهای زیر استفاده می کند:

  1. گاهی دلال سعی می کند همراه با بیمار نزد پزشک می رود. به راحتی باور نکنید که فردی که شما را تازه شناخته و یا چندان صمیمیتی با شما نداشته است امور زندگی خود را رها کند و بدون هرگونه چشم داشتی فقط برای رفع مشکل شما، همراهی شما تا مطب را به عهده بگیرد.
  2. دلال به شما وعده می دهد که بدون هیچ چشم داشتی می تواند برای شما از پزشک تخفیف بگیرد. به همان دلیل بالا چنین چیزی را باور نکنید. از سوی دیگر چه دلیلی دارد که پزشک به خاطر او به شما تخفیف بدهد در صورتی که می تواند این کار را مستقیما به خاطر خود شما انجام دهد.
  3. اگر شخصی، پزشکی را به شما معرفی کرد و به شما اصرار کرد که به پزشک اطلاع دهید که از سوی چه کسی معرفی شده اید، به این رفتار او شک کنید. شما می توانید به عنوان یک فرد ناشناس به هر پزشکی مراجعه کنید و درمان شوید. بر اساس یک تعهد اخلاقی، پزشک باید هر بیماری را مانند نزدیکان خود دوست بدارد و در کمک به او تمام تلاش خود را به کار ببرد. لذا موضوع سفارش کردن در پزشکی چندان کاربردی نخواهد داشت و از نظر پزشک خوب همه بیماران شفارشی خواهند بود. برای خنثی کردن این نقشه، تا بعد از عمل جراحی یا درمان، اگر خودتان تمایل ندارید لازم نیست اعلام کنید که از سوی چه کسی معرفی شده اید.
  4. اگر فردی پزشکی را به شما معرفی کرد و بعد از مدتی با شما تماس گرفت که آیا به پزشک توصیه شده مراجعه کردید، به رفتار او شک کنید. در دنیای امروزی به دلیل گرفتاریهای فراوان، بسیاری از افراد حتی از امور مربوط به خود نیز غافل می شوند. لذا این موضوع که فردی که چندان صمیمیتی تا به حال با شما نداشته، تمایل به پیگیری کارهای شما دارد، امری غیر عادی است.
  5. دلال پزشکی سعی دارد اطلاعات زمینه ای مانند نوع مشکل بیمار، تلفن تماس و … از بیمارداشته باشد تا در پیگیری های بعدی بتواند شما را به سمت پزشک هدایت کند و یا به پزشک اعلام کند چه بیماری را ارجاع داده است. لذا در چنین مواردی مواظب باشید.

شما به عنوان یک فرد جامعه چه کاری برای جلوگیری از دلالی در پزشکی می توانید کنید؟

در صورتی که تمایل داشته باشید، با هر یک از روشهای زیر می توانید به جلوگیری از دلالی در پزشکی کمک نمایید.

  1. متن فوق تنها برای آگاه سازی بوده و تاکید می کنم بسیاری از پزشکان جامعه ما صادقانه به تعهدات اخلاقی و علمی خود پایبند بوده و تنها بخش کوچکی دچار تخطی می شوند. در صورتی که شما متن فوق را می پسندید می توانید با ارسال آن به بقیه دوستان و افزایش آگاهی جامعه در این کار سهیم باشید. اینجانب عواقب انتشار این متن را می پذیرم و ذکر منبع موارد فوق از نظر من مانعی ندارد.
  2. با توجه به تغیر مکرر شیوه های دلالی در پزشکی، چنانچه با شیوه ای جدید مواجه شدید با من تماس بگیرید تا دیگر هموطنان را نیز از این موضوع با خبر نماییم.
  3. برای روشهای جدید پیشگیری از دلالی در پزشکی، سوالات خود را با ما در میان بگذارید.